Op zoek naar foto’s uit de Tweede Wereldoorlog

All-focus

Alle twaalf provincies gaan de komende weken op zoek naar foto’s van de Tweede Wereldoorlog en de periode kort daarna. In het kader van 75 jaar bevrijding wordt volgend jaar in de Tweede Kamer een bijzondere tentoonstelling ingericht, het visuele canon van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Hiervoor worden uiteindelijk honderd foto’s geselecteerd, maar hieraan gaat een provinciale selectie van vijftig foto’s vooraf. In Noord-Holland heeft Commissaris van de Koning Arthur van Dijk op 15 november de eerste foto onthuld.

Nu zijn de inwoners van Noord-Holland aan zet. Verondersteld wordt dat op zolders nog heel wat foto’s liggen uit de Tweede Wereldoorlog, die bij het grote publiek tot nu toe niet bekend waren. Veelal zal het gaan om beeldmateriaal uit de privésfeer, maar de initiatiefnemers van dit project verwachten dat ook die foto’s een nog beter beeld gaan geven van de situatie gedurende de oorlogsjaren. Veel belangrijker zijn daarbij nog de verhalen achter de foto’s.

Erik Somer, projectleider van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD), legt uit: ,,We leven in een beeldcultuur, met social media en selfies. Maar wat zegt dat beeld ons nu? Wat is de betekenis ervan en wat is het verhaal erachter? Een beeld kan niet op zichzelf staan zonder kennis te nemen van dat verhaal.’’ Met de introductie van Somer startte de grote zoektocht naar de vijftig meest aansprekende Noord-Hollandse foto’s uit de Tweede Wereldoorlog. ,,Een beeld zegt meer dan duizend woorden’’, benadrukte ook Lieuwe Zoodstra, directeur van het Noord-Hollands Archief (NHA). Hij toonde enkele wereldberoemde nieuwsfoto’s, waaronder die van de destijds 9-jarige Kim Phuc, bekend geworden als het napalm-meisje, tijdens de Vietnamoorlog in 1972. Ook de foto van de 5-jarige Omran Daqeesh uit Aleppo, gewond na een luchtaanval en zittend op de stoel van een ambulance, verscheen op het scherm. ,,Foto’s die aantonen wat de zeggingskracht en impact van een beeld kan zijn’’, aldus Zoodstra.

Beelden hoeven volgens hem echter niet altijd schokkend of spectaculair te zijn om waarde te hebben voor het historisch besef. Juist daarom is men nu op zoek naar foto’s die mensen zelf thuis hebben liggen, want ook eenvoudige taferelen kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan het vervolmaken van het beeld dat we nu hebben van de oorlogsjaren. Filip Bloem, de collectiebeheerder van het Verzetsmuseum, wees erop dat het, zo veel jaar na dato, vaak erg lastig is om met zekerheid te kunnen vaststellen welke personen op aangeboden beeldmateriaal te zien zijn: ,,Het materiaal is vaak niet meer van mensen die zelf de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt.’’ Op basis van een foto van verzetsstrijdster Truus Oversteegen, zittend in een roeibootje, liet hij zien dat kleine details soms van belang zijn voor het bepalen van de locatie waar de foto is gemaakt. Op de achtergrond zijn twee schoorstenen zichtbaar, die herkend werden als onderdeel van de PEN-centrale in Velsen-Noord. Op basis van die informatie is vastgesteld dat het bootje zich op dat moment op het Noordzeekanaal bevond.

Voor de expositie kan beeldmateriaal worden aangeleverd in vijf thema’s, te weten ‘militaire strijd en bevrijding’, ‘vervolging en uitsluiting van Joden, Sinti en andersdenkenden’, Duitse aanwezigheid’, ‘verzet en repressie’ en ‘dagelijks leven’. Arthur van Dijk mocht als Commissaris van de Koning als eerste een keuze maken, hij selecteerde een foto waarop de verzetsstrijdsters Freddie en Truus Oversteegen te zien zijn, samen met twee anoniem gebleven mannen van de Binnenlandse Strijdkrachten. Bijzonder is dat Truus en Freddie op de foto met wapens te zien zijn. Dat geeft de foto een extra lading. Slechts een heel klein deel van het Nederlandse verzet betrof gewapend verzet en binnen die groep gewapende verzetsstrijders vormden de vrouwen weer een zeer kleine minderheid. De twee zussen zijn glimlachend op de foto te zien, de foto dateert van net na de oorlog, Toch moeten ze de bevrijding met zeer gemengde gevoelens hebben beleefd, want drie weken eerder werd verzetsstrijdster en goede vriendin Hannie Schaft in de duinen bij Overveen gefusilleerd. Van Dijk denkt dat er nog heel wat doosjes met lagen stof erop op zolders zullen staan, waar beeldmateriaal in zit dat van grote betekenis kan zijn voor de beeldvorming van de Tweede Wereldoorlog. Iedereen die beschikt over dergelijk, niet eerder openbaar gemaakt materiaal, kan dit via www.in100fotos.nl aanleveren. In januari kiezen Noord-Hollanders uiteindelijk 25 foto’s uit een selectie van 50 foto’s. (Tekst en foto Bos Media Services)

Reageer op dit artikel
Meer van Redactie Pluswijzer

Tineke Schouten opent beweegtuin voor jong en oud

Op 27 september wordt de eerste beweegtuin met als naam ‘Speelwerken’ geopend ...
Lees meer